حقيقت بسط و فيض بسط به معناى گسترش و شادمانى است و قبض به معناى فشردگى و گرفتگى در عمل است . مراد از بسط و قبض وجود و ماهيّت است كه هر زوج تركيبى ، ذات وجوديش از خدا و به منزلهء صورت اوست . اما كلمهء بسط را بر قبض مقدّم نمود چون اعضاى بدن به حساب اصل خلقت گسترده و فعّال است . در اين بخش ستايش امام دربارهء ساختمان حركتى و سكونى وجود انسان است . كه اشاره پرمعنايى به ابزارهاى سازندهء حيات آدمى دارد كه آفريدگار در پيكر او نهاده است . تركيب بدن و ابزار عمل آن اين ابزار مهم عبارت است از : عضلات و استخوان و غضروف و گوشت و پوست و دستگاه عصبى و هر آنچه كه در حركت و تلاش آدمى و انسجام كارهايش براى رسيدن به هدف زندگى مؤثّر است . حضرت على عليه السلام در وصف آفرينش حضرت آدم عليه السلام فرمود : ثُمَّ نَفَخَ فيها مِنْ رُوحِهِ فَمَثُلَتْ انساناً ذا أَذْهانٍ يُجِيلُها وَفِكَرٍ يَتَصَرَّفُ بِها ، وَجَوارِحَ يَخْتَدِمُها وَأَدَواتٍ يُقَلِّبُها . وَمَعْرِفَةٍ يَفْرُقُ بِها بَيْنَ الحَقِّ وَالباطِلِ . « 1 » سپس از دَم خود بر آن مادهء شكل گرفته دميد ، تا به صورت انسانى زنده درآمد ، داراى اذهان و افكارى كه در جهت نظام حياتش به كار بَرَد و اعضايى كه به خدمت گيرد و ابزارى كه به وسيلهء آنها زندگى را بچرخاند و معرفتش داد تا بين حق و باطل تميز دهد .

--> ( 1 ) - نهج البلاغه : خطبهء 1 .